Нега ультрабинафша микробларни шу қадар самарали ўлдиради?

Ультрабинафша – инсон кўзига кўринмайдиган электромагнит нурланишдир. У ажойиб хусусиятга эга: УБ тўлқинлари сиртларни микроблардан самарали зарарсизлантиради. Улар қандай ишлайди? Нима учун микроорганизмлар учун ультрабинафша таъсирчан ва бу одамларга хавфли?

Бактерияларни оммавий қирғин қилиш қуроллари

Ультрабинафша нурланишининг асосий манбаи қуёшдир. Иссиқлик энергияси билан биргаликда у электромагнит нурланишни чиқаради, унинг бир қисми атмосферадан ўтиб, бизга ўтади.

Ультрабинафша нурланишининг тўлқин узунлиги 400 дан 100 нанометргача. Тўлқин узунлиги 280 дан 180 нм гача бўлган УБ нурлари бактериялар учун ҳалокатли ҳисобланади.

Ультрабинафша тўлқин узунлиги кўринадиган нурга қараганда қисқа

Ультрабинафша принципи тирик ҳужайралардаги кимёвий алоқаларни бузилишига асосланади. Вайрон қилувчи ёруғлик кванти тиминга таъсир қилади. Бу танамиздаги асосий молекула – ДНКни ташкил этадиган тўртта нуклеотидлардан биридир.

Нурланаётганда тиминлар бир-бири билан бирлашиб, қўшалоқ спиралнинг бутун тузилишини бузади. Ультрабинафша нурланишига қанча узоқ вақт таъсир қилсангиз, шунчалик кўп ДНК парчаланади. Ҳужайрада мутация юзага келади ва микроб нобуд бўлади.

Aйнан шу усулда шифохоналар дезинфекция қилинади. Бироқ, микроорганизмларнинг тўлиқ йўқ қилинишига эришиш мумкин эмас. Баъзи бактериялар турлари ва ультрабинафша замбуруғларнинг аксарияти қўрқмайди.

Ультрабинафша одамлар учун хавфлими?

Ультрабинафша оддий организм учун энг хавфлидир. Aммо одамларда ва бошқа кўп ҳужайрали мавжудотларда ҳужайрали ҳимоянинг кучайтирилган механизмлари анча юқори.

Тери ҳужайралари пигмент меланинини ишлаб чиқади ва қуёшдан куйиш қалин қатламини ҳосил қилади. Меланин ҳаддан ташқари иссиқликдан ҳимоя қилади, ультрабинафша нурларини олади ва эркин радикалларни зарарсизлантиради. Шундай қилиб, одам зарарли нурланишдан ҳимояланган.

Тўғри, ультрабинафша танга ҳаддан ташқари таъсир қилиш билан куйишга айланади. Шунингдек, нурланиш одамнинг ҳужайраларида мутациялар тўпланишига олиб келиши мумкин. Шу сабабли, меланома – тери саратони ривожланиши мумкин.

Оддий шароитларда биз қуёш нурларидан қўрқмаслигимиз керак 🙂 Бундай шароитда ультрабинафша нурлар фақат фойдалидир.

Мақола Николаев Мерзляков томонидан танланган

Манба https://zen.yandex.ru/media/scienceeveryday/pochemu-ultrafiolet-tak-effektivno-ubivaet-mikroby-5ee24f1c2605c322e84929f9