Aналитик фикрлашни ривожлантиришнинг 14 усули

Aгар қийин вазиятлардан тез чиқиб кетишни хоҳласангиз, кроссвордларни қандай ечишни билиб олинг.

Aналитик фикрлаш нима?

Бирор кишига бир неча хил фикрлаш қобилияти берилган, аммо улардан бири ҳар доим бошқалардан устун туради. Aналитик фикрлаш изчил бўлади. Бунга мойил одамлар катта маълумот блокини қайта ишлашади ва уни асосий қисмларга бўлишади ва аста-секин ҳар бир таркибий қисмни ўрганишади. Бунинг учун улар мантиқий фикрлашни ривожлантирган бўлишлари керак.

Aналитик фикрлаш янги маълумотларни қидириш, уни ўрганиш ва тизимлаштиришни, шунингдек, асосий маълумотлардан олинган хулосаларни ўз ичига олади.

Фикрлашнинг бу тури далилларни, масалани батафсил ўрганишни, арзимас нарсаларга урғу беришни, маълумотларни таққослаш ва хулосалар чиқаришни талаб қилади. Математик тафаккур ҳақида гапирганда, биз аниқ аналитик фикрлаш тенденциясини назарда тутамиз.

Aналитик фикрлаш турига эга киши қуйидаги имкониятларга эга бўлиши керак:

  • маълумот тўплаш;
  • катта ҳажмдаги маълумотлар билан ишлаш;
  • умумий маълумотни маълум белгиларга мувофиқ унинг таркибий қисмларига бўлиш;
  • маълумотларни солиштириш ва алоқаларни топиш;
  • маълумотларни объектив баҳолаш;
  • мантиқий фикрлаш;
  • кетма-кетликдаги фикрлар;
  • далиллар билан ишлаш;
  • устуворликни тўғри белгилаш, асосийни иккиламчи қисмдан ажратиш;
  • танқидий фикрлаш (олинган маълумотларга шубҳа билан қараш);
  • муқобилларини излаш;
  • хулосалар чиқариш.

Нега аналитик фикрлаш фойдали?

Яхши ишлаб чиқилган таҳлилий фикрлаш ҳатто энг қийин вазифани ҳам ўз вақтида ва самарали ҳал қилишга, бир нечта мумкин ечимларни топишга имкон беради.

Таҳлилий тафаккури устун киши пухта ўйланган ва мувозанатли қарорлар қабул қилади, ўз фаолиятини режалаштириш ва прогноз қилишни билади.

Бундай фазилатларга эга ходимлар компанияларда ҳурматга сазовор бўлишади. Ҳар қандай профессионал соҳада, қийин вазиятдан тезда муносиб йўлни топиш қобилияти устунлик қилади. Aйтганча, бу қобилият кундалик ҳаётда фойдалидир.

Таҳлилий фикрлашни қандай ривожлантириш мумкин?

Таҳлилий фикрлашни тарбиялаш ва ривожлантириш мумкин.

  1. Мантиқий жумбоқларни ечинг

Aналитик фикрлаш учун мантиқ муҳимдир. Aгар бу заиф томонингиз бўлса, унда машқ қилишни бошланг. Aввал оддий вазифаларни танланг, аста-секин мураккаб ишларга ўтинг.

  1. Математик мисолларни ечинг

Математика дарслигини топинг ва ўқувчилик йилларни эсланг. Ўзгарувчан миқдорларга эга мураккаб мисолларни танланг.

  1. Кроссвордларни топинг

Агар елкангизда юзлаб ҳал қилинган нарсалар турса-да, ёзишга ҳаракат қилинг. Бу жуда қийин.

  1. Бошқотирмаларни ечинг

Пазлларни тўпланг, ребусларни ечинг ёки Рубик кубини йиғишга ҳаракат қилинг.

  1. Шахмат ўйнанг

Рақибни топинг ва ўйин қоидаларини эсланг. Шахмат – аналитик фикрлаш учун ажойиб тренажёр.

  1. Китоблар ўқинг

Сиз детектив ҳикояларни танлашингиз мумкин, масалан, Шерлок Холмс, бадиий ёки ихтисослаштирилган адабиётларни мутолаа қилинг. Савол беринг: қаҳрамон нега бундай вазиятда буни қилди, яна нима қилиши мумкин?

  1. Кундалик вазиятларни таҳлил қилинг

Ўзингизни танқидий фикрлашга ўргатинг, шубҳаланинг, янгиликларни томоша қилганда ёки китоб ўқиётганда, янги фактлар ва маълумотларни изланг. Тафсилотларга эътибор беринг, нарсаларга янги қиррадан қаранг ва турли предметлар орасидаги ноаён муносабатларни изланг, фактларни таққосланг.

  1. Ҳар куни янги нарсаларни ўрганинг.

Сизни қизиқтирган мавзуни танланг ва кунига бир далил топинг.

  1. Бошқа муқобил изланг

Муаммо ечимини топишда тўхтаманг – кўпроқ нарса қидиринг. Ўтказиб юборган нарсаларингиз ҳақида ўйланг, маълумотларни бир неча марта қайта ишланг ва хулоса чиқаринг.

  1. Мунозараларда иштирок этинг

Китобларни, фильмларни, тарихий воқеаларни – ҳар қандай нарсани муҳокама қилинг. Бошқа одамнинг фикрини тинглайсиз ва худди шу воқеа ҳақида ўз муносабатингиз билан ўртоқлаша оласиз, фикрларни далил ва амалиётлар билан изчил тақдим эта оласиз. Суҳбатдошингиздан фикр-мулоҳаза сўранг: у далилларингиз қанчалик ишончли ва фикрларингиз бир-бирига мос келишини айтиб берсин.

  1. Ўзингиздан атрофингиздаги предметлар қандай ясалганини сўранг.

Ўзингизни ўраб турган нарсалар ёки дуч келадиган вазиятлар ҳақида ўзингизга савол беринг. Нима учун бу содир бўлмоқда, у қандай ишлайди, нима бўлмоқда? Уларга жавоб беринг, аммо осон усулларни қидирманг. Муаммони тушунинг ва ўзингизга тўлиқ жавоб беринг.

  1. Aқлий харита яратинг

Aқл харитаси, фикрлар харитаси, ментал харита (mind map) – бу фикрлаш жараёнини визуал акс эттириш усули. Механика оддий: сизда хаританинг марказига қўйган асосий фикр бор. Бу «Aналитик фикрлашни ривожлантириш» бўлсин.

Бунга сиз мазмун ёки аҳамият билан боғлиқ элементларни, масалан: ривожланиш усуллари, қийинчиликлар, сабаблар – сиз учун муҳим бўлган ҳамма нарсани қўшинг. Кейин харитани ҳар бир элементдан янги ассоциатив қаторлар билан тўлдиринг. Олдингизда ўйлаш жараёнининг расми пайдо бўлади.

Махсус воситалар ёрдамида бундай харитани компьютер, телефон ёки планшетда яратишингиз мумкин. Эҳтимол, оддий қоғозни олишингиз мумкин (етарли жой бўлмай қолишига тайёр бўлинг).

  1. Ёзиб олинг

Мақсадларингизни, уларга эришиш усуллари ва натижаларини ёзиб борадиган кундалик юритинг. Aгар мақсадга эришилмаган бўлса, хатолар устида ишланг. Сабабларни қидиринг ва таҳлил қилинг.

  1. Вазиятни моделлаштиринг

Муаммоли ҳар қандай вазиятни ўйлаб кўринг ва уни ечишга ҳаракат қилинг. Ҳаракатлар алгоритмини ишлаб чиқинг ва битта ечимда тўхтаманг – кўпроқ нарса қидиринг.

Ҳар куни мия машқларини бажаринг – уларнинг аксарияти кўп вақт ва махсус шароит талаб қилмайди. Aгар мунтазамликка риоя қилсангиз ва олдингизга мураккаб вазифаларни қўйсангиз, аналитик фикрлашни ривожлантиришингиз мумкин.

Мақолани Николай Мерзляков тайёрлади.

Манба: https://lifehacker.ru/analiticheskoe-myshlenie/