Рим Колизейи. Баъзи қизиқарли фактлар

Бугун сизни Италиянинг асосий ташрифномаси – Колизей билан таништирамиз ва бу ҳақда баъзи қизиқарли маълумотларни айтиб берамиз.

1. Ушбу муҳташам бинонинг қурилишини бошлаган император Веспасианга Колизей ғояси аввалги император Нероннинг меъморий эҳтиёжлари фонида пайдо бўлган. Пекиндаги Тақиқланган шаҳардан кейин иккинчи ўринда бўлган ўзининг Олтин уйини қурди.

2. Этимологияда тарихчилар амфитеатр номи ҳақида якуний тўхтамга келишмаган. Бир тахминга кўра, Колизей «улкан» («colossal») сўзидан келиб чиққан, бошқасига кўра, Қуёш Гелиос худосининг улкан ҳайкали – «Колос» яқинида жойлашгани учун дейишади. Учинчи тахмин ҳам бор, Coliseo сўзи Collis Isaeum – «Изэум жойлашган тепалик» – Миср маъбудаси Исида ибодатхонаси томонидан яратилган.

3. Қурилиш тугаши билан Веспасиан вафот этди ва амфитеатрни унинг ўғли Тит очди. Ушбу муҳим воқеа шарафига ёш император бинони чарағон қилди ва унда 100 кунлик кўнгилочар тадбирлар ўтказишни буюрди, шунда ҳар бир римлик бу ерга ташриф буюришга улгуриши мумкин эди. Бу вақт мобайнида гладиаторлар мусобақаларида Aфрикадан олиб келинган бир неча минг жангчи ва 5 минг йиртқич ҳайвон ҳалок бўлишди.

4. Колизей нафақат машҳур гладиаторлар, балки денгиз жанглари – навмахия, ёввойи ҳайвонлар иштирокидаги жанглар, қатллар, тарихий можаролар ва ҳатто қадимий афсоналарга асосланган театрлаштирилган томошаларни ҳам ўтказган.

5. V асрда император Гонорий Август Колизейдаги гладиаторлар жангини тўхтатишни буюрди. Бундай хулосани талқин қилишда иккита фараз мавжуд. 1. Император тўқнашувларни тўхтатишни буюришига сабаб улар Римнинг янги дини – насронийликка зид эди. Иккинчи тахминга кўра, бир куни роҳиб Телемах Колизей саҳнасига югуриб чиқиб, омма норозилигига сабаб бўлган гладиаторларни ажратишга киришади ва натижада уни ўлдириб қўйишади. Бу манзара императорни шунчалик таъсирлантирадики, натижада жангларни тугатишни буюрган.

6. VI аср охирида Колизейда кичик бир ибодатхона қурилган, арена қабристон бўлиб хизмат қила бошлаган ва амфитеатрнинг токчалари ва аркаларида савдо дўконлари ва устахоналар пайдо бўлган.

7. Колизей деворлари XIV аср ўрталарида кучли зилзиладан кейин қулаб туша бошлади. Шундан сўнг, нафақат вайрон бўлган, балки бинонинг таянч қисмларидан ҳам қурилишда фойдаланила бошланган. Шундай қилиб, амфитеатр янада вайрон бўлади.

8. Колизей кўпинча гладиаторлар ҳақидаги фильмларда намоён бўлади, аммо камдан-кам одамлар, жанг саҳналари Италияда эмас, балки Тунисдаги Эл-Жем шаҳрида ўтишини билишади. Бир пайтлар у ерда Колизей прототипида амфитеатр қурилган бўлиб, у давримизгача яхши сақланиб қолган.

9. Қадимги Рим даврида 2 ва 3-қаватларига бутпараст худолар ҳайкаллари ўрнатилган.

10. Колизейнинг махсус архитектураси шундайки, 15 дақиқада тўлиқлиги таъминланади ва фавқулодда ҳолатларда томошабинлар уни 5 дақиқада тарк этишга муваффақ бўлишади.