Дунёдаги энг ноодатий ҳунарлар

Бугун аксарият одамлар ҳаётининг асосий қисмини иш билан ўтказишади. Инсониятнинг фақат бир қисмигина ўз ишини севиб бажаради. Бугун у билан шуғулланиб, беҳисоб завқ олаётган машғулотлар тўғрисида гаплашамиз.

Фил суяги ўймакорлиги

Суяк ўймакорлиги ўзига хос услубга эга халқ ҳунармандчилигининг энг қадимий бетакрор турларидан бири. Бундай ҳунармандчилик турли ҳайвонлар суяги ёки тишларига ўймакорликни ўз ичига олади. Масалан, кашалотлар, китлар, шунингдек, морж кабилар. Ҳозирги вақтда Хитой суяк ўймакорлиги санъатининг асосий маркази бўлиб қолмоқда. Бироқ, тишларни ишлатиш тақиқланганлиги сабабли, фил суягидан камроқ фойдаланилади ва унинг ўрнига кўпроқ қулай материаллар – туя ва ҳўкизлар тиши ишлатилади. Шунга қарамай, хитойлик усталар маҳсулотлари ўзининг нафислиги, мураккаб ва мукаммаллиги билан ҳайратда қолдиришда давом этмоқда.

Шишадан пуфлаб идиш ясаш

Шишани пуфлаб шишириш бу ойнага турли шакллар беришни ўз ичига олган усул. Ғайриоддий тарзда шишани пуфлаш ва унга керакли рангни беришнинг кўплаб усуллари мавжуд. Ушбу услуб ёрдамида тайёрланган буюмлар кўпинча юмалоқ ёки спирал шаклга эга. Техника эритилган шишани пайвандлаш олови ёрдамида пуфакча уришга асосланган. Худди шу шишага шакл берувчи одамга «шишага пуфак урувчи» дейилади.

Таксидермия

Шафқатсизлик дейилмаса, эҳтимол, ўзига хос ҳунармандчилик. Aслида, таксидермия – бу бугунги кунда санъатнинг бир тури сифатида қабул қилинадиган ва ўзига хос севимли машғулот ва анатомияни ўрганишнинг қўшимча усулидир. Таксидермиянинг ўзи ҳайвонлар терисига ишлов бериш ва ичини тўлдириш ишини қамраб олади. Бунинг учун асос металл ёки ёғоч каркас ҳисобланади. Юмшоқ қоплама билан керакли шакл берилади, чунки тери юмшоқ материал билан тўлдиради, шундан сўнг тери ҳайвоннинг қаттиқ тайёр моделига қўйилади. Манекеннинг ўзи – бу ҳайвоннинг маълум бир позициядаги нусхаси.
Энг машҳур мисоллардан бири – тўлдирилган Грипсхольм шеридир. 1731 йилдаги воқеага кўра, Жазоир беги швед қироли Фредерик Iга тирик шер совға қилган. Шер ўлгач, ундан тулум ясашга қарор қилинади. Бироқ, ўша пайтда ҳеч ким шер тулуми қандай кўриниш олишини билмаган. Якунда пайдо бўлган тулумнинг ҳақиқий ҳайвон билан ҳеч қандай ўхшашлиги йўқ эди. Ушбу тулум Швецияда Грипсхольм қалъаси музейида жойлашган. Тулумнинг ўзи қийшиқ қилинганлиги сабабли, у аллақачондан бери масхара мавзуси бўлиб келади.

Грипсхольм шерининг сурати интернетга жойланиши билан интернет-мемга айланиб кетди.

Батик

Батик – ортиқча аралашмалар ва махсус бўёқлар ёрдамида матога қўл билан бўялган рассомлик.
Ипак, пахта, жун ёки синтетика матога мос бўёқ билан қопланган материал. Четида аниқ чегараларни олиш учун захира деб номланган махсус фиксатор қўлланилади. Батик рассоми Индонезия ва Ҳиндистон халқлари орасида қадимдан маълум бўлган. Бугунги кунга келиб эса ҳунармандчилик рассомлар ва тикувчи аёллар орасида катта шуҳрат қозонди ва 2009 йилдан бери ЮНЕСКОнинг инсониятнинг оғзаки ва маънавий мероси дурдоналари рўйхатига киритилган.

Тошни мувозанатлаш

Сўнгги бир неча йил ичида мувозанатли тошлардан пирамидалар қуриш медитация принципларига асосланган ўзига хос терапевтик жараёнга айланган. Тошларни мувозанатлаш бу ибтидоий маданиятдан акс-садо берадиган махсус санъатдир. Уни ўзлаштирган усталар елим ишлатмайдилар, фақат уларга сабр-тоқат, маҳорат ва билим ёрдам беради. Ушбу ҳайкаллар абадий эмас ва кучли шамол барини бир лаҳзада йўқ қилишига тайёр туриш керак. Aммо муаллақ сузаётган бу тош ҳайкалларнинг ташқи қиёфаси кишини ҳайратга солади!

Жараён жуда оддий: фақат битта тошни бошқасининг устига қўясиз, сўнгра конструкцияни мувозанатда ушлаб, худди шуни такрорлайсиз. Бу ҳолатда ягона алоқа тортиш кучи бўлиши керак.

Энг муҳим элемент – бу шакл турадиган «пойдевор». Барқарор бўлиши учун ҳар бир тош ҳар хил ўлчамдаги кўплаб чуқурчалар билан қопланган. Шунга эътибор қаратсангиз, тошларни бир-бирига тегмасдан қимирламаслиги учун қандай тўплаш кераклигини ўрганиб оласиз.

Экспериментал скрипка устачилиги

Ушбу иш усталари уларга янги шакллар беришади. Ушбу ҳунармандчиликнинг кўп қисми экспериментал
рок ва жазз жанрларида қўлланилади. Aксарият маҳсулотлар битта нусхада яратилган. Бу ҳунармандчиликни асосий ва муҳим деб аташ мумкин бўлмаса ҳам, баъзида уста асбоб кўринишини тубдан ўзгартириб юборади. Фортепиано бу ҳолатлардан биридир – илгари 6 та педал бўлган бўлса, энди улардан фақат 2 таси қолган.

Карвинг

Карвинг – бир-бири билан уйғунлашган сабзавот ва меваларнинг бадиий кесиш тури. Бундай гулдастада нафақат мева, сабзавот, ширинликлар, гуллар, баргли ўсимликлар, балки ўйинчоқ ва бошқа декоратив элементлар жамланиши мумкин.
Карвинг санъати Жануби-Шарқий Осиёдан пайдо бўлган. Ҳатто Японияда қадимги даврларда ҳам овқат пишириш учун барглар билан қопланган сопол идиш ишлатилган. Кейинчалик ошпазлар баргларнинг яхши тартибга солиниши ва кесилиши таомга қўшимча жозиба бериши мумкинлигини тушуниб етишди. Шундай қилиб, аста-секин, карвинг бутун дунёда долзарб ҳунарлардан бири бўлиб қолди. Бугунги кунда ҳатто турли хил карвинг танловлари ўтказилмоқда.

Квиллинг

Квиллинг – бу қоғозни ўраш санъати. Эндиликда бу турдаги ижод энг машҳурларидан бири. Бу рангли қоғозли чизиқлар ёрдамида текис ва ҳажмли композициялар яратишга асосланган санъат ҳисобланади.


Квиллинг учун трафаретлар


Квиллинг учун игналар

Замонавий технологиялар ингичка чизиқлар билан олдиндан кесилган оддий рангли қоғозни ўрашни ўз ичига олади. Кейин уларга керакли шакл берилади ва олинган фигуралар тўлиқ буюм яратиш учун бир-бирига ёпиштирилади.


Квиллинг қоғозли чизиқлар

Кулолчилик

Тупроқ – бу табиат бизга сахийлик билан инъом этган оддий материалдир. Кўплаб археологик топилмалар илк бор қўлда ишланган лой буюмлари неолит даврига тегишли эканлигини тасдиқлайди. Дастлаб одамлар ундан зарурий нарсаларни – овқат учун идишларни, пиёлаларни, ликопчаларни амалий, аммо унчалик маҳорат талаб қилмайдиган даражада безашга ҳаракат қилишган. Вақт ўтиши билан, кулолчилик чамбараги ихтиро қилингач ва куйдириш усуллари аниқлангандан сўнг, профессионал ҳунармандлар қўлидаги лойдан ясалган сопол буюмлари ажойиб маҳсулотларга айлана бошлади.

Ҳозиргача сақланиб қолган лойдан ясалган фигуралар ва уй-рўзғор буюмлари энг ёрқин рангларда қадимги ҳунармандчиликнинг ривожланиш тарихи ҳақида ҳикоя қилади, вақт ўтиши билан у санъатга айланди.

Aгар илгари ҳунармандчилик даромад манбаи бўлган бўлса, энди бу релаксация ва ижодий ифода этиш усулидир.
Лой билан ишлаш жуда қулай ва асабни тинчлантиради. Шунинг учун бундай севимли машғулот тезда жиддий хоббига айланди. Aйтганча, тазовузкорликни камайтиришга, қўрқувларни енгишга, шунингдек, катталарда салбий ҳиссиётларни йўқ қилишга қаратилган лой терапияси усуллари мавжуд.

Еростидан чиқадиган бой жонли материаллар билан ишлашда, инсон табиатан ундан энергия олади. Кулолчилик ўзининг терапевтик таъсири билан ўрмон бўйлаб сайр қилиш ёки денгиз бўйида дам олишга таққосланиши мумкин. Дарҳақиқат, табиат билан мулоқот қилиш чарчоқ ва ҳиссий толиқишдан халос бўлишига ортиқча далиллар керак эмас.