Нима учун изоляцияда қололмаймиз ва нега узоқ ёлғизлик хавфли?

Бугунги кунда бутун дунё мажбуран ўзини ўзи яккалашга дуч келганида, танҳолик мавзуси ҳар қачонгидан ҳам долзарб бўлиб қолди. Карантиннинг биринчи кунлари биз учун ўзига хос танаффус бўлди ва катта шаҳарнинг шиддатли ритмидан дам олиш учун ажойиб имконият бўлди. Агар биз дуч келадиган ва илгари ҳеч қачон ўйланмаган қийинчиликлар бўлмаганида, ҳаммаси яхши бўлар эди. Бир ҳафта ўтгач, кўпчилик дўстлар билан учрашишни, хиёбонга ёки супермаркетга боришни хоҳлашди, интернет эса одамларнинг офисга қайтиб, одатдаги иш шароитини хоҳлаётгани ҳақида хотиралар билан тўла эди. Сабаби нима? Ёлғизлик, онгимиз ва организмимиз тоқат қилмайдиган ҳолат сабаби. Ушбу мақолада бу қандай ҳодиса экани, нима учун бу жуда хавфлилиги ва бу даврдан «ёлғиз ўзингиз» қандай омон қолишингиз кераклигини аниқлашга ҳаракат қиламиз.

Ёлғизликдан бошлаймиз. У танҳолик билан мутлақо ўхшаш эмас. Бу ташқи дунёдан ажралиш демакдир, бу сизни ҳеч ким тушунмайдиган туйғу. Aлбатта, бу ерда изоляция рол ўйнайди, аммо бу фақат битта сабабдир. Сиз ёлғизликда ва оломон орасида ҳис қилишингиз мумкин ёки ҳеч ким бўлмаганида ҳам бахтиёр бўлишингиз мумкин. Бундан келиб чиқадики, мажбурий ўз-ўзини изоляция даври осон ўтиши мумкин ва ўз навбатида, бу касалликка ўхшаб ҳақиқий танҳолик оқибатларига олиб келади. Шунга қарамай, бундай шароитда қатъий тартиб-интизомга риоя қилиш керак. Чунки узоқ вақт ёлғизлик нафақат ёқимсиз, балки соғлиқ учун ҳам хавфлидир. Шу сабабли бутун дунё олимлари кўп йиллар давомида унинг турли одамларга қандай таъсир қилишини ўрганиб келишмоқда.

Бирор кишини жамиятдан ажратишнинг энг аниқ ва тез-тез учрайдиган оқибатлари:

1. Жисмоний саломатликка зарар

Узоқ муддатли изоляция нафақат психика даражасида, балки жисмоний томондан ҳам инсон саломатлигига зарарли. Хусусан, ёлғиз одамларда кам иммунитет, юқори қон босими ва Aльцгеймер касаллиги ривожланиш эҳтимоли юқори. Бундай таъсир олис аждодларимиз билан боғлиқ бўлиб, улар учун умумий гуруҳдан ажралиш жиддий хавф туғдирган. Тош асридаги шунга ўхшаш хавф-хатарлар ортда қолган бўлса ҳам, танамиз ёлғизлик билан ёмон муносабатда бўлади.

2. Aқлий беқарорлик

2008 йилда Ян Роббинс тажриба ўтказди. У бир неча кўнгиллиларни 48 соат давомида овозсиз якка тартибдаги қамоқхонада ушлаб турди. Натижада, биринчи аломатлар безовталик ва ҳаддан ташқари ҳиссиётлилик бўлди. Бу якунда тушунарсиз фикрлар ва ҳатто турли хил галлюцинациялар – кўришдан эшитишгача ва ҳатто муомаладаги ўзгаришлар билан тугади. Бунинг сабаблари тўлиқ тушунилмаган, аммо бир назария мавжуд: мия ташқаридан келадиган маълумотлар етишмаслигидан азобланади. Асаб тизими сигналларни беришда давом этади. Мия эса, онгимизга ўрганган яхлит тасвирни яратишга ҳаракат қилади. Натижада галлюцинациялар пайдо бўлади.

3. Депрессия хавфини ошириш

Изоляцияда одамлар камроқ бахтиёрлик ва завқ ҳис қиладилар. Улар умидсизлик ва ночорликка кўпроқ мойил бўлиб қолишади. Бунинг сабаби ёлғизлик ўзини ўзи қадрлашни, иш қобилиятини ва муаммоларини ҳал қилиш қобилиятини пасайтиришга олиб келади. Узоқ муддатли ўзини-ўзи изоляция қилишда одам ижтимоий кўникмаларини йўқотади. Унга бошқалар билан муносабатларни сақлаб қолиш тобора қийинлашади.

4. Иммунитет пасайиши

Ёлғизлик иммунитет тизимини бузади – ёлғиз одамлар ижтимоий фаол кишларга қараганда кўпроқ касал бўлиш хавфига дуч келишади. Бу стресс ва уйқу бузилишининг кучайиши билан боғлиқ. Ёмон уйқу кундузги энергия даражасига таъсир қилиши ва доимий чарчашга сабаб бўлиши маълум.

5. Атрофдагиларга салбий таъсир

Ёлғизлик бошқа одамларга ўтиши мумкин. Aгар ёлғизликдан азоб чекаётган одам ёнингизда бўлса, ёлғизликни ҳис қилиш эҳтимоли ўртача 52 фоизга ошади. Бу парадоксал туюлади, лекин шундай. Бундан ташқари, ҳамкасбларимиз, қариндошларимиз ва дўстларимиздан узилишни бошлаймиз. Чунки бизда салбий ҳиссиётларни ташлаб юбориш имконияти йўқ ва ижобий ва ёрқин таассуротлар олиш учун деярли ҳеч қандай жой йўқ. Тўсатдан кайфият ўзгариши ва юқори даражадаги стресс билан оғриган одамларга кўпинча атроф-муҳитни ўзгартириш тавсия этилади.

Шунга қарамай, бундан чиқиш йўли бор! Aгар баъзи қоидаларга риоя қилсангиз, тўрт девор орасида бўлиш оқибатларидан халос бўлишингиз мумкин:

  • Мияни ишлашга мажбур қилинг. Ребусларни, жумбоқларни ечинг, масофадан туриб ишлашни давом этинг. Ўқинг, фикрлар яратинг ва доимий таҳлил қилинг.
  • Мулоқот. Ҳар қандай ҳолатда тезкор чатларни ва мессенжерларни эътиборсиз қолдирманг. Ижтимоий тармоқларни текширинг. Ниҳоят, узоқ вақт гаплашмаган кишиларингизга қўнғироқ қилинг. Агар узоқ суҳбатларга вақт қолмаган бўлса.
  • Салбий томонингизни бошқаринг. Сизга айтилган барча нарсаларга кескин муносабат билдирманг. Ўзингизни тийишга ҳаракат қилинг. Охир оқибат, «қалбларга» ташланган битта ёқимсиз сўз ёки ибора билан муносабатни бузишингиз мумкин. Ўзингиз ёқтирган одамлар билан муносабатларни ривожлантириш учун вақт ва куч сарфланг.
  • Некбин бўлинг. Бу муаммоларингизга бутунлай бошқача қарашга имкон ва сизга яқин бўлганларга ёрдам беради.

Ёдда тутингки, ёлғизликдек мажбурий изоляция вақтинчалик ҳодиса ва ҳар қандай салбий нарсадан узоқдир. Бу бизга янги дўстлар орттириш, ривожланиш ёки ҳаётингизни яхшилаш йўлини излаш фурсати келганлиги ҳақида сигнал бериши мумкин.