Ислом Хўжа мадрасаси


Объект яратилган сана: 1908-1910
Ҳудуд: Хоразм вилояти

Хива хони Исфандиёрхоннинг вазири ва қайнотаси Сайид Ислом хўжа 1908-1910 йилларда Паҳлавон Маҳмуд мақбараси яқинда битта мадраса ва минора қурдиради. Мадрасани уста Худойберганҳожи қурган. Мадраса ва миноранинг кошин безакларини Эшмуҳаммад Худайбердиев ишлаган нақшлар асосида Хонқанинг Мадир қишлоғидаги усталардан Болта Ваисов ва Мадаминовлар ишлаганлар.

Мадраса 42 та ҳужрадан иборат бўлиб, 50 та талаба ўқиган. Унинг олдинги қисми 2 қават қилиб қурилган. Кираверишда ўнг томонда махсус масжид ҳам қурилган. Бош фасади билан минорага боғлиқ бўлган мадраса ташқи тузилиши ва безаклари бошқа мадрасалардан фарқ қилмайди. Пештоқининг ён қанотлари икки қаватли равоқлар қатори ва бурчак гулдасталаридан иборат. Равоқлар тепаси айрим ҳошиялар ва сиркор кошинлар билан чиройли қилиб безатилган. Кичик ҳовли бир қаватли ҳужралар билан ўралган.

Мадрасанинг энг йирик хонаси катта гумбазли масжиддир. Масжид мадрасанинг бутун жануби-ғарбий томонини эгаллаган, масжиднинг ички кўриниши Хива усталари ижодига хос катта гумбазли хона типида ёпилган. Гумбаз остида ва меҳробда сиркор ҳамда ганчкори безаклар ишлатиб чиройли манзара яратилган. Мадрасада ҳозирги вақтда “Хоразм Амалий санъати” музейи фаолият кўрсатмоқда.
Ушбу мажмуада Ислом Хўжа минораси асосий эътиборни тортади. ХIV аср меъморчилигининг қадимий меъёрларига мувофиқ амалга оширилган, кенг пойдевор ва кўзга кўринадиган баланд минорага эга бўлиб, мусулмонларни ибодатга чақиришга мўлжалланган. Мадраса Ислом Хўжа буйруғи ва ҳисобидан қурилган. Кейинчалик ўғли Исфандиёр Хон билан бирга минорани яна бир машҳур жой – Бухородаги машҳур Минораи Калон ўрнини босиши керак эди. Ишонч билан айта оламизки, ўша даврдаги энг яхши Хива усталари буни уддалашган. Ислом Хўжа минорасининг баландлиги Минораи Калоннинг баландлигидан ошиб, 56,6 метрни, пойдевори 9,5 метрни ташкил қилади. Шунга қарамай у жуда мустаҳкам ва енгил кўринади.

Бу таъсирга асосан мовий, кўк, оқ ва фируза сирланган сополнинг ёрқин қўшимчалари – минора ўқи атрофидаги горизонтал чизиқлар кўринишидаги ноёб нақшлар туфайли эришилади, улар миноранинг ғиштини безаб туради ва қуёшли кунларда гўзал Хива осмони ранглари билан рақобатлашади.

Ислом Хўжа ўз даврининг энг машҳур одамларидан бири бўлган ва Хивани ободонлаштириш учун кўп ишлаган. Унинг саъй-ҳаракатлари туфайли шифохоналар, почта алоқаси бўлими, телеграф, қўш дарвоза, Нуруллабой саройида Исфандиёрхоннинг қабулхонаси ва Хоразмнинг баъзи шаҳарларида янги кўприклар қурилди.

Манба: http://dkm.gov.uz/ru/islom-xoja-madrasa